Bu rehberin kararı
Miktar, zaman, fiyat esası, kur ve stok riskini ayırın; her biri için satın alma kuralları ve yetki sınırları belirleyin.
Yönetici özeti
- Temel karar: Miktar, zaman, fiyat esası, kur ve stok riskini ayırın; her biri için satın alma kuralları ve yetki sınırları belirleyin.
- Karşılaştırma esası: Kesin ve olası miktarları, tedarik süresini, bütçeyi, kur ve gösterge maruziyetini, depoyu, likiditeyi, tetikleyicileri, dilimleri ve onay sınırlarını kaydedin.
- İlk risk: Duygusal satın alma
Hangi kararı vermelisiniz?
Fiyat riski yönetimi tek tarihe, tedarikçiye veya fiyat varsayımına orantısız maruziyeti önleyen süreç tasarımıdır; kesin piyasa tahmini gerektirmez. Teknik özellikleri, fiyat esasını, teslim koşullarını ve kalite belgelerini birlikte değerlendirin. Kalite sınıfı, ağırlık, kaplama veya teslim kapsamı farklıysa daha düşük rakam karşılaştırılabilir bir teklif değildir. Önce projenin ihtiyacını tanımlayın; her kabul koşulunu teslimatta kontrol edilebilecek bir belge veya ölçümle eşleştirin.[1][2]
Türkiye’de İran kaynaklı çelik veya metalik hammadde değerlendirilirken fabrikanın gerçek üretim yolu, enerji kaynağı, metal verimi ve ürün şartları esas alınmalıdır. İran’daki doğal gaz, elektrik ve lojistik koşullarının etkisini tesis ve dönem verisiyle doğrulayın; ülke ortalamasını tek sevkiyata taşımayın. Çevresel beyanları Türkiye’deki müşterinin veya ihracat projesinin istediği sınır, yöntem ve doğrulamayla eşleştirin. Tarihli teklif, kara veya deniz teslim noktası ve güvenli elleçleme kapsamıyla TRY/USD bazında teslim maliyetini hesaplayın; karbon, kalite veya maliyet avantajını belgesiz varsaymayın. Türkiye’deki TRY bütçesiyle USD teklifini ayrı riskler olarak izleyin; miktar ve kur kararları için yetki sınırlarını önceden belirleyin.
Teknik işleyiş ve fiyata etkisi
Tek seferlik alım fiyatı sabitler, stok riski yaratır. Kademeli alım zamanı dağıtırken fiyat artışı ve kıtlık riskini korur. Göstergeye bağlı sözleşmeler baz riski getirir.[2][3][4]
Kesin ve olası miktarları, tedarik süresini, bütçeyi, kur ve gösterge maruziyetini, depoyu, likiditeyi, tetikleyicileri, dilimleri ve onay sınırlarını kaydedin. Teklifleri birim, ağırlık esası, vergiler, ambalaj, yükleme, nakliye ve geçerlilik süresi eşitlendiğinde karşılaştırın. Eksik bırakılan bir maliyet, kilogram fiyatındaki görünen tasarruftan büyük olabilir. Tedarikçinin teklif para birimini ve ödeme tarihini kaydedin; Türkiye’deki teslim maliyetini hesaplarken döviz dönüşümünü nakliye ve diğer giderlerden ayrı gösterin.
Karşılaştırılabilir teklif isteme
Her tedarikçiden aynı yazılı şartnameye yanıt isteyin. Böylece ürün tanımı veya teslim kapsamı değiştirilerek daha ucuz görünen bir teklif hazırlanmasını önlersiniz. Fiyatları yan yana koymadan önce aşağıdaki bilgileri doğrulayın ve eksik yanıtları açıkça işaretleyin:
- Maruziyet haritası
- Fiyat ve miktar senaryoları
- Alım dilimi kuralları
- Sınırlar ve onaylar
- Sapma raporu
Seçeneklerin karşılaştırılması
Bu tablo karar vermeyi kolaylaştırır; mühendislik hesaplarının veya sözleşme belgelerinin yerine geçmez. Son sütun, teklifi kabul etmeden önce incelenecek kanıtı gösterir. Nihai seçim, gerçek kullanım koşulları ve projenin onaylı şartnamesiyle birlikte değerlendirilmelidir.
| Tek alım | Miktar kesin ve yükseliş riski önemliyse | Stok ve likidite |
| Kademeli alım | Zaman ve belirsizlik dağıtılacaksa | Dilim kuralları |
| Formüllü sözleşme | Uygun gösterge ve güvenilir tedarik varsa | Baz ve yeniden belirleme şartları |
Yaygın riskler ve uyarı işaretleri
Hatalar çoğunlukla piyasa adının teknik şartname yerine kabul edilmesi, tek fotoğrafın bütün sevkiyatı temsil etmesi veya teslim kapsamının teklifte bulunmamasıyla başlar. Şu riskleri ayrı ayrı ele alın: Duygusal satın alma; İhtiyacın üzerinde riskten korunma; İlgisiz göstergeler; Belgelenmiş istisnası olmayan kurallar. Her riski yazılı bir kabul koşuluna, numune alma planına veya izlenebilir belgeye dönüştürün; kontrolü kimin yapacağını sevkiyattan önce belirleyin.
Bir standart numarası tek başına uygunluğu kanıtlamaz. Baskı yılı, kalite sınıfı, boyutlar, toleranslar, deney yöntemi, döküm veya parti numarası ve kabul yetkilisi belli olmalıdır. Türkiye’de kullanılacak ithal çelik için projenin onaylı şartnamesini ve ilgili yerel gereklilikleri doğrulayın. İran’daki bir piyasa sınıfını, belgeli değerlendirme olmadan yerel bir kalite sınıfına eşdeğer saymayın.
Satın alma kararını tamamlama
İyi politika dalgalanma başlamadan tepkileri tanımlar. Amaç her riski silmek değil, kontrollü ve açıklanabilir kararlar vermektir.[4][5]
Sipariş öncesinde ürün tanımı, miktar, birim, teorik ve gerçek ağırlık, taban fiyat, vergiler, nakliye, teslim aralığı, belgeler ve kabul ölçütlerini tek karşılaştırma tablosunda toplayın. Her masrafın sorumlusunu ve teslimatta farkları kaydedecek kişiyi belirleyin. Tarihli teklifleri ve teknik yazışmaları sipariş dosyasında saklayın; kontrol planını mal kabul ekibine önceden iletin. Böylece sözleşme şartları ancak araç geldiğinde tartışılmaya başlanmaz.
Sipariş öncesi kontrol listesi
- 1Maruziyet haritası
- 2Fiyat ve miktar senaryoları
- 3Alım dilimi kuralları
- 4Sınırlar ve onaylar
- 5Sapma raporu
- 6Teklifte fiyat esasını, birimi, vergileri, yükleme ve nakliyeyi kaydedin
- 7Boşaltma öncesinde sevkiyat işaretlerini ve belgeleri teslim edilen ürünle eşleştirin
Sık sorulan sorular
Çelik tedarikinde fiyat riski değerlendirmesinde öncelikle neyi doğrulamalıyım?
Fiyatları karşılaştırmadan önce ürün tanımını ve kabul ölçütlerini eşitleyin. Kesin ve olası miktarları, tedarik süresini, bütçeyi, kur ve gösterge maruziyetini, depoyu, likiditeyi, tetikleyicileri, dilimleri ve onay sınırlarını kaydedin.
Çelik tedarikinde fiyat riski konusunda karar vermek için fiyat tek başına yeterli midir?
Hayır. Fiyatlar ancak kalite sınıfı, boyutlar, ağırlık, kalite, belgeler, teslim kapsamı ve geçerlilik süresi aynıysa karşılaştırılabilir. İyi politika dalgalanma başlamadan tepkileri tanımlar. Amaç her riski silmek değil, kontrollü ve açıklanabilir kararlar vermektir.
Kaynaklar ve kullanım yöntemi
Yöntem, terminoloji ve karar kapsamı standartlara ve birincil kaynaklara dayanır. Projenin sözleşme sürümü ile onaylı ulusal standart her zaman önceliklidir.
- [1]World Steel in Figures 2026— World Steel Association
- [2]Raw materials— World Steel Association
- [3]Life cycle assessment in the steel industry— World Steel Association
- [4]İran Emtia Borsası fiziki piyasa işlem istatistikleri— İran Emtia Borsası
- [5]Global Steel, Ferrous Scrap, Ferroalloys and Noble Alloys Specifications Guide— S&P Global Commodity Insights


